حسابداری ارشد دانشگاه اصفهان

مشکل ترین کار در انجام آزمایش ها ثابت نگه داشتن متغیر ها و یا حذف تمام متغیر های مزاحمی است که بر بازده اندازه گیری شده به وسیله پس آزمون اثر می گذارد.

منظور از اعتبار درونی در پژوهش میزانی از کنترل است که متغیر های مزاحم توسط پژوهشگر کنترل می شود. منظور از متغیر مزاحم هر متغیر دیگر به جزء متغیر آزمایشی گفته می شود که در صورت مهار نشدن بر بازده آزمایش تاثیر می گذارد.

کمپل و استانلی هشت متغیر مزاحم و کمپل و توماس کوک نیز چهار مورد را به عنوان متغیر های مزاحمی که بر اعتبار درونی تاثیر می گذارد را معرفی کرده اند.

پیشینه یا تاریخ

هر گاه در طول مدت زمان اجرای عملهای آزمایشی عملی دیگری رخ بدهد که با متغیر وابسته حساسیت داشته باشد ما نمی توانیم که مشخص کنیم که نتایج به دست آمده از پژوهش حاصل متغیر آزمایشی یا عمل ازمایشی ما می باشد.

مثال:

دو گروه از دو مدرسه انتخاب می کنیم که این دو مدرسه با توجه به برنامه های سنتی و جدید در یادگیری می خواهند مورد آزمون قرار گیرند. مدرسه اول دارای شرایطی می باشد که نگرش مثبت به دانش آموزان در مورد درس خواندن می دهد اما مدرسه دوم از این عمل مستثنی می باشد هر گاه ما نتایج به دست آمده را مقایسه کنیم آیا می توانیم نتایج به دست آمده را به برنامه های جدید ربط بدهیم یا نه؟ چون جو مدرسه این محیط را به وجود آورده نمی توان عاملی که در به دست آمدن نتایج بوده است را عمل آزمایشی خود بدانیم که این خود بر رابطه علی آزمایش تاثیر می گذارد.

رشد:

هر گاه در طول دوره اجرای عمل آزمایشی در آزمودنی ها تغییراتی از قبیل تغییرات فیزیکی یا روانی رخ بدهد ما نمی توانیم نتایج برآورد شده را به عمل آزمایشی منتسب کنیم که در اینجا رابطه علی نیز مورد تردید قرار می گیرد..

مثال

ما دو گروه داریم که می خواهیم انها را در طول دوره ای دو ساله مورد پژوهش قرار دهیم تا میزان آموزش تفکر انتقادی را در آنها اندازه گیری کنیم این دانش آموزان به علت رشد و بلوغ روانی (با توجه به نظریه های روانشناختی)می توانند عملکرد بهتری داشته باشند. در این حال نیز ما نمی توانیم که بیان کنیم که علت تغییرات متغیر وابسته به علت متغیر مستقل می باشد که رابطه علی را مورد تردید قرار می دهد.

آزمون:

در بسیاری از پژوهش ها به علت کنترل شرایط و کنترل متغیر های مزاحم( برتری هوش) از آنها آزمون به عمل می آید که بر نتایج آزمون تاثیر می گذارد.

مثال:

در یک ازمایش تاثیر روش تدریس از گروه ها پیش آزمون به عمل می آید که این باعث می شود که فرد نسبت به آزمون به علت تمرین یا اثر انتقال یادگیری های خود را به پس آزمون انتقال دهد اما ما در اینجا نمی توانیم که بیان کنیم که تاثیر روش آموزش ما بوده که متغیر وابسته را تحت تاثیر قرار داده که این خود بیان کننده رابطه ضعیف تری بین دو متغیر و رابطه علی می باشد.

ابزار

هر گاه نتایج به دست آمده تحت تاثیر ابزار اندازه گیری باشد ما نمی توانیم که بیان کنیم که نتایج به دست آمده از آزمون همان نتایج واقعی می باشد. و خطای اندازه گیری را ما به خطاهای موجود در پژوهش اضافه می کنیم که دقت و اعتبار را مورد سوال قرار می دهد.

مثال

هر گاه برای سنجش نتایج یادگیری به صورت توصیفی ما از ابزار مشاهده استفاده کنیم مشاهده گرانی که به عمل آزمودنی نمره می دهند ممکن است که به صورت آگاهانه یا ناآگاهانه به دانش آموزان نمره بالاتر یا رتبه بالاتر از حد توان او بدهند چرا که تصور می کنند که عمل آزمایش موثر بوده است.

بازگشت آماری

گرایشی است که در آزمودنی هایی مشاهده می شود که نمره آنها در یکی از دو سوی انتهایی توزیع قرار دارند بدین صورت که نمره این گروه از افراد هنگام اندازه گیری دوباره به میانگین مرکز توزیع نزدیک می شود.

مثال:

هر گاه از دو مدرسه دو کلاس را انتخاب کنیم که میانگین یکی بالاتر و یکی پائین تر باشد و برای این که کنترل هر دو گروه را با هم همتا کنیم در این صورت به علت این که نمرات گروه پائین گرایش به بالاتر و برعکس گروه بالا به پائین گرایش دارند ما دچار خطای بازگشت آماری می شویم.

در این آزمایش ما به علت این که در آزمون اول دو گروه را از نظر توانایی یکسان کرده ایم اما نمی توان این ادعا را داشت که در حال حاضر هر دو گروه مانند هم هستند و عوامل ناشی از شانس را در آزمون اول داریم اما در آزمون دوم توانایی ها دوباره مانند هم هست اما عوامل شانسی در پاسخ به سوالات کمتر می شود که باعث می شود هر دو گروه نمراتی غیر واقعی داشته باشند.

انتخاب افتراقی

هر گاه در طرح های آزمایشی که در آنها از گروه گواه استفاده می شود، به علت انتخاب افتراقی آزمودنی های پژوهش در گروههای آزمایشی و گواه تاثیر عمل آزمایشی با سایر عوامل آمیخته می شود.

مثال

به عنوان مثال در زمان رشد تکنولوژی آموزشی همه تحقیقات نشان دهنده این بودند که تکنولوژی سخت افزاری باعث پیشرفت می شود و آنها نتایج را با مدارس سنتی مقایسه می کردند. در حالی که نمی توان این گونه اعلام کرد شاید عواملی دیگر باشد برای مثال انتخاب دو مدرسه که از قبل یکی برتر بوده و با استفاده از امکانات ما نمی توانیم بیان داشته باشیم که عامل آزمایشی باعث تغییرات متغیر وابسته شده است و رابطه علی این جا مورد سوال قرار میگیرد.

افت آزمایشی

در پژوهش های طولی یا حتی پژوهش های دیگر ما به علت بیماری عدم رضایت از ادامه پژوهش و دلایلی از این قبیل افت آزمودنی هایی را داریم. که باعث می شود که هر دو گروه از نظر شرایط و تعداد با هم برابر نیست و ممکن است که افرادی که از گروه افت میکنند همه باهوش باشند یا همه کم هوش با این حال نمی توان گفت که ما هر دو گروه را از نظر توزیع متغیر مزاحم کنترل کرده ایم.

مثال

در یک پژوهش ما دانش آموزانی را داریم که در طول پژوهش به علت مریضی در جلسه پیش آزمون یا پس آزمون شرکت نکرده اند و باعث می شود که ما افت داشته باشیم و نتایج را نمی توانیم به این گونه تفسیر کنیم که هر دو گروه از نظر هوشی برابر هستند چرا که می تواند همه افرادی که افت کرده اند از نظر متغیر مزاحم یکسان نباشند.

تعامل انتخاب و رشد

هر گاه به علت تعامل دو عامل انتخاب افتراقی و رشد اثرات این دو با هم آمیخته شود ما نمی توانیم که علت نتایج را به متغیر آزمایشی نسبت دهیم.

مثال

هر گاه دو مدرسه مورد مقایسه ما خط و مشی های خود را تغییر داده و دانش آموزانی را پذیرش می کنند که از نظر سنی با هم اختلاف دارند ما نمی توانیم که اعلام کنیم که عامل آزمایشی باعث این تغییر شده است. چرا که آنها از نظر تفکر به علت رشد تفاوت دارند و عامل تغییرات رشد است و همگامی انتخاب غیر تصادفی نه عامل آزمایشی و ما نمی توانیم که استنباط علی داشته باشیم.

انتشار عمل آزمایشی

چنانچه عملی آزمایشی گروه آزمایشی برتر از گروه گواه باشد و گروه گواه درصدد تامین عمل آزمایشی باشد احتمال انتشار این عمل در بین هر دو گروه ممکن می شود که خود نتایج به دست آمده را مورد سوال قرار می دهد.

مثال:

هرگاه از بین دو مدرسه برای آزمایش این که آیا تکنولوژی آموزشی بر یادگیری تاثیر دارد یا نه دو گروه را انتخاب کنیم و به گروه آزمایشی تکنولوژی برتری را بدهیم و گروه گواه تکنولوژی پائین تری را بدهیم در این صورت ممکن است که گروه گواه درصدد دستیابی به عمل آزمایشی داشته باشد که موفق هم بشوند تاثیر عمل آزمایشی با پس آزمون آمیخته می شود و ما نمی توانیم که روابط علی را بین متغیر مستقل و وابسته بیان کنیم.

رقابت جبرانی گروه گواه

این عمل که تاثیر جان هنری نیز نامیده می شود رقابت کردن گروه گواه با گروه آزمایشی می باشد که گروه گواه برای جبران بیشتر از عملکرد خود تلاش می کند.

برای مثال دو گروه که تاثیر روش تدریس را می خواهیم آزمایش کنیم به علت این که گروه گواه برای جبران تلاش بیشتری می کندو نمرات بالاتری می گیرد نمی توان علت را روش تدریس اعلام کرد در اینجا متغیر دیگری به نام انگیزش هست که باعث تغییرات نمرات شده است که ما آن را کنترل نکرده ایم و این که بخواهیم علت یادگیری را روش تدریس اعلام کنیم اشتباه است چون رابطه علت و معلولی به وسیله متغییر دیگری تبیین می شود که نامشخص هست.

یکسان سازی جبرانی عملهای آزمایشی

هرگاه گروه آزمایشی عملی را دریافت کند که به واسه آن آزمودنی ها امکانات و خدمات مطلوبی را دریافت کنند. و مجریان بخواهند متغیری متفاوت تر از عمل آزمایشی به گروه گواه بدهند. در واقع ما عمل آزمایشی را با عملی غیر از متغیر وابسته مقایسه می کنیم.

مثال

در پژوهشی مبنی بر این که دو روش تدریس به کمک ابزار و بودن ابزار الکترونیکی را بخواهیم مورد آزمایشی قرار دهیم دو گروه را انتخاب کرده و به مقایسه آن می پردازیم مجریان به علت یکسان سازی شرایط به گروه گواه لوازمی غیر از لوازم عمل ازمایشی می دهند که بعد از این که نتایج را به دست آوردیم ما تصور می کنیم که میزان تاثیر لوازم را با یادگیری سنجیده ایم و این در حالی است که ما این لوازم را با لوازم دیگری که مورد استفاده گروه گواه بوده است مورد مقایسه قرار داده ایم و این تفاوت نمی تواند ناشی از میزان تاثیر متغیر آموزشی باشد.

تضعیف نامطلوب روحیه درگروه گواه

هر گاه گروه گواه احساس کند که گروه آزمایشی عملی را دریافت میکند که مطلوب است ممکن است که انگیزه خود را از دست بدهد و نمراتی به غیر از نمراتی که میزان واقعی عملکرد او را نشان میدهد داشته باشد.

مثال

در مثال مقایسه دو گروه که لوازم الکترونیکی را برای یادگیری بهتر دریافت کرده و نکرده بودند اگر گروه گواه این وسایل را دریافت نکند ممکن است که انگیزه خود را از دست بدهد. و علت نمرات به دست آمده کمبود انگیزه باشد نه میزان تاثیر متغیر ازمایشی که این نیز وجود رابطه علی را مورد تردید قرار می دهد.

منبع:

آری، دونالد؛ جیکوبز، لوسی چسر و رضویه، اصغر (1990). روش تحقیق در تعلیم و تربیت. ترجمه وازگن سرکیسیان، مینو نیکو و ایما سعیدیان (1380) تهران: سروش.

گال، مردیت؛ بورگ، والتر و گال، جویس (1996). روشهای تحقیق کمی وکیفی در علوم تربیتی و روانشناسی، ترجمه احمدرضا نصر و همکاران. تهران: سمت.

منبع:http://azrurmia.blogfa.com/post-6657.aspx