حسابداری ارشد دانشگاه اصفهان

در بازار سهام شايد به تعداد مشاركت‌كنندگان در آن، روش و شكل متفاوت براي تشكيل سبد سهام وجود داشته باشد، اما كارشناسان و متخصصان كوشيده‌اند تا انواع سبد سهام را در قالب چند حالت كلي طبقه‌بندي كنند.

1- سبد تهاجمي (Aggressive Portfolio): اين سبد شامل سهم‌هايي با ريسك و در نتيجه بازده بالا (high risk / high return) مي‌باشد. به اين خاطر به اين نوع تشكيل سبد، تهاجمي مي‌گويند كه سرمايه‌گذار در اين حالت مي‌كوشد تا بازدهي بالاتري را نسبت به بازدهي ميانگين بازار (شاخص كل) به دست آورد و به همين خاطر نيز حد بالايي از ريسك را متحمل مي‌گردد. سهام اين سبد عموما داراي ضريب بتاي بالا و در نتيجه اثر پذيري بيشتر از نوسانات بازار هستند. زيرا هرچه بتاي سهم بالاتر برود، ميزان اثر پذيري رفتار آن از رفتار و نوسانات بازار بيشتر خواهد بود. شركت‌هايي كه سهام آنها خاصيت تهاجمي دارند، عموما در مرحله‌هاي اوليه رشد خود قرار دارند. مديريت بهينه ريسك در چنين سبدهايي به اضافه كنترل زيان‌هاي احتمالي و همچنين شناسايي به موقع سودهاي كسب شده، كليدهاي موفقيت مي‌باشد.

2- سبد دفاعي (محتاطانه) (Defensive Portfolio): اين نوع از سبد، معمولا شامل سهم‌هايي است كه بتاي چندان بالايي نداشته باشند. اين نوع سبد با نوسانات شديد بازار دچار هيجان نمي‌شود و به نوعي ايزوله است. سهام اين نوع سبد، عمدتا بايد از وضعيت بنيادي قوي برخوردار بوده و مرتبط با شركت‌ها و گروه‌هايي كه هيجانات شديد بازار را دنبال مي‌كنند، نباشد. سهام يك سبد محتاطانه از شركت‌هايي خريداري مي‌شوند كه محصول يا خدمات آنها به صورت هميشگي داراي يك تقاضاي پيوسته و در يك محدوده نسبتا ثابت و مشخص در واحد زمان باشد. سهام محتاطانه و دفاعي، در خلال تمام سيكل‌هاي بازار مي‌توانند خود را از ضرر و زيان‌هاي شديد و ضربه‌هاي منفي بازار در امان نگاه دارند. يكي ديگر از خصوصيات چنين سبدهايي دارا بودن سهم‌هايي است كه در اصطلاح غيرچرخه‌اي (Non-cyclical) هستند. در اين نوع سهام، وضعيت اقتصادي كشور و مردم به تقاضاي خريد محصولات يا خدمات شركت مرتبط با سهم، تاثيري نمي‌گذارد. شركت در دوره‌اي خاص رشد و در دوره‌اي ديگر ركود ندارد و مي‌تواند حيات و سوددهي خودش را حتي در حالات آشفته اقتصادي حفظ كند. نكته كليدي در تشكيل اينچنين سبدهايي، داشتن سهامي با P/E پايين نسبت به متوسط بازار و همچنين سهامي با بتاي پايين است. سهام اين سبد همان طور كه در برابر افت شديد بازار مصون هستند، در روند رشد بازار هم بالطبع نمي‌توانند مطابق آهنگ رشد بازار رشد كنند و به همين دليل، سرمايه‌گذاران جوان و به دنبال هيجان، يا سرمايه‌گذاراني كه افق سرمايه‌گذاري كوتاه‌مدت دارند به سمت چنين سبدهايي تمايل پيدا نمي‌كنند.

3- سبد درآمدي (Income Portfolio): اين نوع از سبد به كسب بازدهي از طريق سود تقسيمي هر سهم تكيه دارد. سهامداران براي تشكيل چنين سبدي مي‌توانند به دنبال سهامي بگردند كه به‌رغم افت زيادي كه در قيمت داشته اند، همچنان داراي سياست تقسيم سود به ميزان خوب و بالايي باشند. اين شركت‌ها نه تنها در عرصه ارائه خدمات فعال هستند بلكه داراي سودسازي سرمايه
(Capital Gain) نيز هستند كه اين سودسازي سرمايه مي‌تواند منجر به رشد قيمتي سهم شان نيز گردد و سرمايه‌گذار از محل فروش سهام خود در قيمت‌هاي بالا نيز مي‌تواند سود شناسايي كند. در اين راستا، نسبتي كه بيان‌كننده ميزان كارآيي اين سبد است حاصل تقسيم سود سالانه به ازاي هر سهم بر قيمت هر سهم است. در واقع با اين نسبت فرد ميزان درآمدي كه به ازاي هر يك تومان سرمايه‌گذاري‌اش از طريق سود تقسيمي سالانه به دست مي‌آورد را محاسبه مي‌كند. اين مقدار سود تقسيمي در شركت‌ها، بستگي به نوع تجارت شركت، جايگاه آن در بازار، درآمد‌ها و cash flow آن دارد. اين نوع سبد بيشتر مورد تمايل سرمايه‌گذاران ارزش محور خواهد بود تا سرمايه‌گذاراني كه به رشد قيمتي سهم بيشتر اهميت مي‌دهند.

4- سبد سوداگرانه ( Speculative Portfolio ): اين نوع سبد داراي ريسك بسيار زيادي است. متخصصان پيشنهاد مي‌كنند بيش از 10 درصد از سرمايه قابل سرمايه‌گذاري در چنين سبدي قرار نگيرد. اين نوع سبد، بيشتر بر اساس شايعات مديريت مي‌شود. هرچه تجربه افراد بيشتر باشد در گرداندن چنين سبدي موفق‌تر خواهند بود. در ايران به چنين نوع سرمايه‌گذاري، سفته بازي هم مي‌گويند. در اين نوع سبد، انتخاب يك سهم درست مي‌تواند سود زيادي را در زمان كوتاهي نصيب فرد كند. گزينه‌هاي هدف اين سبد، سهام نوساني هستند. سهام نوساني، به سهامي گفته مي‌شود كه به نسبت پتانسيل بازدهي مثبتي كه دارند، داراي ريسك زيادي نيز هستند. افرادي كه اين نوع از سهام را مي‌خرند، معتقدند كه بدون انجام تحليل‌هاي آنچناني و جزء به جزء، مي‌توان از بالارفتن قيمت سهام سود برد. همچنين اين نوع از سرمايه‌گذاري، نمي‌تواند به طور خاص در رده سرمايه‌گذاري‌هاي رسمي و با قاعده ديگر قرار گيرد.

5- سبد هيبريدي (تركيبي) - The Hybrid Portfolio: اين سبد سرمايه‌گذاري مخصوص به سهام نيست و اقلام ديگري در آن حضور دارند. سبد هيبريدي، تركيبي از فعاليت اقتصادي در اوراق قرضه، بورس‌هاي كالايي، املاك و مستغلات و حتي سرمايه‌گذاري در زمينه هنر است. در اين رويكرد انعطاف پذيري زيادي است. يك راه معمول براي گرفتن درآمد از چنين سبدهايي، خريد اوراق قرضه با سررسيدهاي متفاوت از هم است. اين سبد به صورت تركيبي از مواردي كه اشاره شد، تشكيل شده و نسبت‌هاي تخصيص هركدام در سبد تقريبا به صورت ثابت است. معمولا اقلام تشكيل‌دهنده چنين سبدي بهتر است همبستگي منفي نسبت به همديگر داشته باشند. (تعریف همبستگی (Correlation): در دنیای علم اقتصاد، اندازه احتمالی حركت دو اوراق بهادار نسبت به هم را همبستگی می‌نامند. این نسبت یا ضریب، عددی بین 1- و 1+ است. ضریب همبستگی مثبت نشان‌دهنده این است كه هر دو قيمت با هم نوسان می‌كنند و جهت بالا یا پایین رفتن هر دو قيمت با هم یكسان و هم جهت است و به همین ترتیب برای ضریب همبستگی منفی برعكس اين حالت است. اما ضریب همبستگی صفر به‌این معنا است كه هیچ كدام از دو قيمت به همدیگر وابستگی ندارند و كاملا به صورت متفاوت از عملكرد یكدیگر عمل می‌كنند.