منافع متقابل مسووليت اجتماعي براي مردم و سازمانها
مسووليت اجتماعي-
مصاحبه با فریال مستوفی*
منافع متقابل مسووليت اجتماعي براي مردم و سازمانها
سارا رياحي
بخش اول
• با توجه به جایگاه برجسته مسوولیت اجتماعی شرکتها در اروپا و در نظر گرفتن آن به عنوان یکی از ارزشهای هشتگانه در مدل تعالی سازمانی و یکی از معیارهای نهگانه ارزیابی شرکتها از سوی بنیاد کیفیت اروپا، شما این مقوله را در ایران چگونه ارزیابی میکنید؟
) |
CSR یا Corporate Social Responsibility که در فارسی آن را با نام مسوولیت اجتماعی سازمان میشناسند به طور کلی مجموعهای از فعالیتها و تعهداتی است که یک سازمان برای حمایت، نگهداری و حفظ جامعه انجام میدهد. این گونه سازمانها، برای شفافیت و پاسخگویی به ذینفعان خود در قبال عملکردشان روشی بسیار اخلاقی در پیش میگیرند. سازمانهای مذکور توجه ویژهای به حفظ ثبات محیط زیست بومیسازمان داشته و همواره آن را به عنوان دیدگاهی مثبت در زمان حال و آینده مورد توجه قرار میدهند. چنانچه بخواهیم این موضوع را بررسی کنیم باید نگاهی به مدلهای سازمانی کشورهای دیگر بیندازیم.
همانطور که مطلع هستید مدلهای متفاوتی برای ارزیابی شرکتها و سازمانها، تدوین شده است و در حال رشد و توسعه میباشد که عموما به صورت مدلهای کلاسیک و مدلهای ملی و جهانی شناخته میشوند. مدلهایی مانند مدل دمینگ، مدل EFQM، مدل BQF و مدل بالدریج (Baldrige) از مدلهای ارزیابی در ژاپن، اروپا، انگلستان و آمریکا میباشد که در تمامی آنها مسوولیت اجتماعی مورد بررسی قرار گرفته است. در ایران در چند سال اخیر با بهرهگیری از مدلهای مذکور به ویژه مدلEFQM و با توجه به نیازها و شرایط کشور، مدل تعالی سازمانی تدوین شد که در این مدل نیز مسوولیت اجتماعی به عنوان یکی از نتایج و در اصول ارزشی تعالی سازمانی به وضوح در نظر گرفته شده است. این موضوع در ایران شروعی مناسب برای توجه بیشتر به اهمیت مسوولیت اجتماعی است آن را به عنوان عاملی موثر در موفقیت یک سازمان نشان میدهد.
تلاشهای زیاد سازمانها و شرکتهای ایرانی در سالهای اخیر برای دستیابی به سطوح بالاتری از جایزه ملی بهره وری و تعالی سازمانی توجه آنها را به تمام موارد و معیارهای ارزیابی این مدل جلب کرده است. که در بسیاری از سازمانها این مقوله به درستی پیادهسازی شده و همواره از سوی مدیران حمایت لازم به عمل آمده است به عنوان مثال مجتمع فولاد مبارکه از ابتدای تاسیس توجه ویژهای به مسوولیت اجتماعی داشته و سعی كرده است، با بهبودی مستمر جایگاه واقعی خود را در جامعه به وضوح نشان دهد. توجه به مدلهای سازمانی در سالهای اخیر باعث
شکلگیری انجمنها و نهادهای غیردولتی در خصوص مسوولیت اجتماعی شدند که میتوانند با افزایش سطح آگاهی مدیران، کارمندان، مشتریان و طیف وسیعی از ذینفعان و جامعه مفاهیم را از روی کاغذ به عمل آورده و با اتکا به واقعیات بتوانیم عملا تاثیر آن را در جامعه شاهد باشیم.
• به نظر شما در نظر گرفتن مسوولیت اجتماعی شرکتها میتواند منافع متقابلی را برای شرکت و جامعه به دنبال داشته باشد؟
قطعا در نظر گرفتن مسوولیت اجتماعی شرکتها منافع متقابلی برای جامعه و شرکت ایجاد میکند؛ نه از آنجا که این مقوله در مدلهای سازمانی ایرانی، اروپایی و... آمده بلکه مقوله مسوولیت اجتماعی در ذات انسان متفکر و متوجه به جامعه نهفته است و چه بهتر جامعهای که دارای فرهنگی غنی میباشد، پرچم دار توجه به اصولی اخلاقی باشد، همانطور که نیاکان ما نیز بهاین مقوله با اشکال مختلف توجه زیادی کردهاند.
اصولا در درون واژه مسوولیت اجتماعی، مسوولیتهای اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی قرارگرفته است که خود نشان دهنده تاثیر پارامترهای اجتماعی در رشد و پیشرفت سازمانها است. نمونههای این مسوولیتها به وضوح منافع متقابل را برای شرکت و جامعه نشان میدهند که هم از لحاظ کیفیت و هم کمیت قابل ارزیابی است و اگر بتوانیم موارد کیفی را به صورت کمی نشان دهیم، نتایج ملموستری به دست خواهیم آورد. از نمونههای این مسوولیتها میتوان به شفافیت، جلوگیری از فساد، آموزش نیروی انسانی، جلوگیری از زیانهای زیست محیطی، توسعه محیط زیست سالم، کمکهای اقتصادی انسان دوستانه، استخدامهای بومی و رشد و توسعه حقوق بشر و... در سطح سازمان و جامعه اشاره کرد، اما اگر بخواهیم با نگاهی دقیقتر، مزایای توجه به مسوولیت اجتماعی را نام ببریم میتوانیم از داشتن محیط کار سالم و امن، افزایش اعتبار تجاری، وفاداری مشتریان، کسب اعتماد سرمایهداران، وجهه عمومی سازمان و... اشاره کرد که در سالهای گذشته آثار خودشان را در شرکتهای مختلف دنیا به خوبی نشان دادهاند و در بسیاری از نمونهها، تاثیر مسوولیت اجتماعی در رشد اقتصادی شرکت از پیش مشخص و قابل پیشبینی نبوده، ولی در درازمدت به صورت قابل توجهی باعث رشد اقتصادی شرکتها شده است.
به عنوان نمونه شرکتهای دارویی هم اکنون در آفریقا درآمد قابل توجهی دارند، که روزی برای کمک به مردم کم درآمد آفریقا، سرمایهگذاریهای زیاد انساندوستانهای کردند و چند سال پس از آن مردم آفریقا وفاداری خود را ثابت کرده و تنها از این شرکتها دارو خریدند و عملا خیلی از شرکتها این موضوع را پیشبینی نکرده بودند.
*عضو اتاق تهران
مسووليت اجتماعي-
مصاحبه با فریال مستوفی
مسووليت اجتماعي؛ يك برنامه
سارا رياحي
بخش دوم
شرکتها چگونه مسوولیت اجتماعی خود را تعریف میکنند؟ شما به عنوان کسی که در پنج کشور مختلف صاحب شرکت هستید، نحوه پرداختن به مسوولیت اجتماعی در این کشورها را چگونه می بینید؟
اینکه چگونه شرکتها مسوولیت اجتماعی خودشان را تعریف کنند موضوعی است که از یک فرآیند مشخصی پیروی میکند؛ یعنی عملا ابتدا برنامهریزی یا Plan باید تعریف شود و این برنامه، باید اجرا شده، مورد بازبینی قرار گیرد، بررسی شود، نواقص برطرف و این چرخه باید به طور مداوم در جریان باشد. در جریان هر یک از فازهای مذکور باید فعالیتهایی انجام شود. برای مثال در فاز برنامهریزی، ایجاد تیم مختص CSRدر سازمان، اعطای قدرت اجرايی به این تیم، بررسی فرآیندهای سازمان، حمایت مدیریت ارشد و ... از جمله این فعالیتها بوده و اجرای صحیح آنها در هر فاز میتواند عاملی برای تحقق واقعی مسوولیت اجتماعی باشد. اما اين تصور غلط رواج دارد که مسوولیت اجتماعی برای شرکتهای بزرگ است! البته این تفکر بيشتر در کشور ما به اینگونه شکل گرفته است.
در واقع در تعریف و پیادهسازی مسوولیت اجتماعی تفکراتی وجود دارد که میتوانند همانند سدی از اجرایی شدن واقعی این مسوولیت در سازمان جلوگیری کنند .
اصولا در تعریف و پیاده سازی مسوولیت اجتماعی نباید به اندازه شرکت توجه زیادی شود یا در بسیاری از سازمانها دیده میشود که تنها با قراردادن چند بروشور و جعبه خود را حامی مسوولیت اجتماعی میدانند؛ همچنين پرداختهای مالی که بدون هدف و خارج از برنامه انجام میگیرند نمیتوانند مصداق مناسبی برای مسوولیت اجتماعی باشند و در بسیاری موارد plan مربوطه به قدری پیچیده در نظر گرفته میشود که عملا قابل پیاده سازی و اجرا نیست.
اما با نگاهی که من در شرکتها و سازمانها در کشورهای مختلف داشتم متوجه تفاوت در میزان توجه به اینگونه موارد شدم. عملا در کشورهای گوناگون، بسیاری از فعالیتهایی که در چارچوب مسوولیت اجتماعی انجام میشود متناسب با فرهنگ جامعه و سطح اقتصادی آنها میباشد. به ویژه در اروپا توجه بیشتری به مسائل زیست محیطی و نوع ارتباطات با مشتری میشود؛ این در حالی است که در کشورهای در حال توسعه هزینههای کمتری متوجه این مقوله بوده است و در بسیاری موارد اهرمهای فشار برای توجه به مسوولیت اجتماعی مورد استفاده قرار گرفتهاند.
میتوان از موارد ذکر شده نتیجه گرفت که با تعریف درست، برنامه دقیق و مطابق با سازمان، پیاده سازی اصولی، بهبود و بازبینی کل فرآیند مسوولیت اجتماعی میتوانیم نتایج واقعی و ملموستری را به دست بیاوریم.
آیا میان مسوولیت اجتماعی و زمینه فعالیت شرکتها در ایران رابطهای وجود دارد؟
در ایران در سالهای اخیر تلاشهای زیادی برای گرفتن امتیاز مسوولیت اجتماعی در جایزه ملی بهرهوری و تعالی سازمانی شده، ولی بیشترین توجه از سوی سازمانهای بزرگ و عمدتا دولتی بوده است و از آنجایی که مشتریان قدرت انتخاب بالایی نداشتهاند، چه سازمان و چه ذینفعان، فعالیت شرکت را مرتبط با مسوولیت اجتماعی نمیدانند و اصولا هنگامی ارتباط میان مسوولیت اجتماعی و فعالیت شرکت پررنگ میشود که مدیران ارشد عدم توجه واقعی به این موضوع را عاملی ملموس در رشد اقتصادی شرکت
ببینند.
در بسیاری موارد نارضایتی مشتری، باعث توجه واقعی به این مقوله نمیشود؛ زیرا تقاضا همیشه وجود داشته است که نمونههای آن نیز در ایران شرکتهای خودروسازی
است.
مواردی نیز در بین مدیران به چشم میخورد که فلسفه اصلی سازمانی را رها کرده و وارد مسابقه ای برای بهبود جایگاه و کارنامه کاری خود شدهاند ولی عملا اعتقادی به اجرای آن نداشته و در بسیاری موارد، جنبههای نمایشی اهميت مييابند.
در اینجا متولیان اهداي جوایز باید در ارزیابیهای خود به صورت کاملا واقعگرایانه برخورد کنند و با جلوگیری از ایجاد روابطی ناسالم، این جایزه را از حالت شعاری به عمل تبدیل کنند تا در نهایت بهبود کلی را در سازمانهای کشور شاهد باشیم و بتوانیم هر چه بیشتر فرهنگ منفعت جمعی، آیندهنگری و تفکر را توسعه بدهیم تا بسیاری از نارساییهای اجتماعی برطرف شده و در این صورت در بسیاری از جنبههای خدماتی و تولیدی پیشرفت خواهیم کرد.
شما تا چه میزان به برنامههای مرتبط بامسوولیت اجتماعی علاقه مندید و در شرکتهای خود این مقوله را چگونه دنبال میکنید؟
من نیز همانند دیگر انسانها به مواردی اخلاقی اعتقاد دارم و پایبندم که شامل طیف وسیعی از فعالیتها و تعهدات مسوولیت اجتماعی میشود و چه در زندگی شخصی، چه در کار و فعالیت سعی کرده ام توجه ویژهای به این موضوع داشته باشم، اما با توجه به نوع فعالیت شرکتهایم لازمه توسعه آن را به صورت برنامهای جامع برای دریافت جایزه و یا به صورت نمادین ندیدم.
و از آنجایی که لزوم وجود یک مدل و اصولا یک چارچوب در شرکتهایم را احساس کردم و با در نظر گرفتن چند نوع فرهنگ کاری مختلف در کشورهایی با ساختارهای اجتماعی و فرهنگی کاملا متفاوت، شروع به ایجاد فرآیندهایی برای رشد و بهبود فعالیت شرکتهایم کردم که موضوع مسوولیت اجتماعی نیز در این ساختارها بسیار مورد توجه قرار گرفته است و همواره در زندگی کاری و اجتماعی سعی كردهام به اصول اخلاقی توجه بیشتری کرده و آن را نسبت به کسب منفعت مالی در اولویت بالاتری قرار دهم.
در پایان لازم است اشاره ای به نقش مفید رسانهها و ارتباطات در پیگیری مسائل مرتبط با مسوولیت اجتماعی داشته باشم. رسانهها میتوانند با بررسی دقیقتر سازمانها باعث افزایش سطح توجه آنها به مسائل اجتماعی و اخلاقی شوند که نهایتا منافع اصلی این توجه چه از جنبههای مادی و چه معنوی بیشتر به خود سازمان و سپس به جامعه باز میگردد.
دنیای اقتصاد
دیروز کمیتها برام مهم بود! امروز شاید کیفیتها!