روانشناسي بازار سهام
مهم نيست كه بازار خوب نيست!

  به طور حتم شما هم شنيده‌‌ايد كه مي‌گويند غريزه يا همان ضمير ناخودآگاه، بسيار مطمئن‌تر از آمار و ارقام است. در علم روانشناسي بازار سهام اين واقعيت خود را بيشتر نشان مي‌دهد تا جايي كه در اين خصوص يكي از روانشناسان مشهور مي‌گويد: هيچ چيز قوي‌تر از عادت نيست.

كتاب 23 اصل موفقيت وارن بافت هم در خصوص اهميت توجه به غريزه در عملكرد اشخاص در بازار سهام مي‌نويسد: آزمايش بسيار مهم در اين زمينه اين است كه شما تحت فشار و استرس چگونه از خود واكنش نشان مي‌دهيد. در چنين مواقعي است كه روش‌هاي قديمي شما كه در جايي از ضمير ناخود‌آگاه شما پنهان شده‌اند، خود را آشكار مي‌سازند و بر سر راه شما قرار مي‌گيرند. جايگزين كردن روش‌هايي كه نمي‌خواهيد و تسلط پيدا كردن بر روش‌هاي جديد نيازمند تكرار مداوم است.
يكي از راه‌هاي رسيدن به مهارت ناخودآگاه اين است كه سيستم خود را به طور منظم و با قاعده آزمايش كنيد و نتايج و دليل انجام هر اقدامي را ثبت كنيد.
آزمايش سيستم
اولين گام، تصميم‌گيري در مورد چگونگي يافتن سرمايه‌گذاري‌هايي است كه با معيارهاي شما سازگار باشند. شما مي‌توانيد ايده‌هاي سرمايه‌گذاري را در هر جايي بيابيد. موضوعي كه بايد مشخص كنيد اين است كه چه حوزه‌اي براي شما سودمندتر است. با تعيين حوزه مناسب خود براي سرمايه‌گذاري، خود را در جايگاهي قرار مي‌دهيد كه همچون سرمايه‌گذار خبره، بايد به انجام تحقيقات بپردازيد.
بسيار مهم است كه بدانيد اين كار، فرآيندي مستمر است. اغلب سرمايه‌گذاران واكنش‌گر هستند: آنها منتظر مي‌شوند تا چيزي توجه آنها را به خود جلب كند؛ براي موفق شدن بايد همچون سرمايه‌گذار خبره، كنشگر باشيد و مطمئن شويد كه هميشه در حال جستجو براي يافتن سرمايه‌گذاري‌هاي منطبق با معيارهايتان هستيد. ناگزير مواقعي وجود خواهد داشت كه ممكن است احساس ياس كنيد، زيرا نمي‌توانيد چيزي براي خريد پيدا كنيد. همچون سرمايه‌گذار خبره به جست‌وجوي خود ادامه دهيد.
حتي هنگامي كه يك ايده سرمايه‌گذاري را از جاي ديگري به دست مي‌آوريد (از طريق بولتن خبري، مجله، يا يك دوست) بايد مطمئن شويد كه اين سرمايه‌گذاري در حوزه مهارت شما قرار دارد، و مشخصا معيارهاي خود را در رابطه با آن بررسي كنيد. اين كار ناگزير شامل جست‌وجوهايي مي‌شود كه خودتان بايد آنها را انجام دهيد.
ممكن است مايل باشيد تا استدلال خود را با نظر كسي كه برايش احترام قائل هستيد آزمايش كنيد. اگر اين شخص همچون مشاور سرمايه‌گذاري شما باشد، اين كار مي‌تواند سودمند باشد. اما هوشيار باشيد.
به گمان خود شك نكنيد
موريس، معامله‌گري در مراحل ابتدايي رشد بود كه از سيستمي تكنيكال كه خودش طراحي كرده بود، پيروي مي‌كرد. زماني با يك ايده سرمايه‌گذاري مواجه شد كه در نظر او بسيار جالب بود اما در مورد آن مطمئن نبود. بنابراين موضوع را با يك معامله‌گر تكنيكال با تجربه كه به او به عنوان كارشناس مي‌نگريست، بررسي كرد (و او اين ايده سرمايه‌گذاري را بي‌ارزش خواند. به اين‌ترتيب موريس اقدامي نكرد) هنگامي كه متوجه شد آن سرمايه‌گذاري دقيقا همانطور كه او پيش‌بيني كرده بود، رشد كرده است، بسيار افسوس خورد. اگر موريس در مورد فعاليت خود با كسي صحبت نكرده بود و به جاي تحت تاثير قرار گرفتن عقايد مشاور، از حدس خود پيروي كرده بود، پول بسيار زيادي به دست مي‌آورد.
در صورتي كه تحقيقات خود را به درستي انجام داده باشيد، بعيد است كه حتي آگاهي كارشناس درباره اين سرمايه‌گذاري از شما بيشتر باشد. علاوه بر اين، تمام قضاوت‌هاي او بر مبناي روش، اهداف و شخصيت خودش مي‌باشد.
البته هميشه نمي‌توانيد كاملا مطمئن باشيد كه آيا اين كارشناس نظري بررسي شده مي‌دهد يا تنها هدف او اين است كه چيزي بگويد كه ناآگاه به نظر نرسد. در زمان‌هاي گذشته هنگامي كه خود من مشاور سرمايه‌گذاري بودم، در يك سمينار، فردي پيش من آمد و نظر مرا در مورد قهوه خواست. من هيچ چيزي در مورد بازار قهوه نمي‌دانستم. اما يك مشاور بودم و چگونه ممكن است كه يك مشاور نظري نداشته باشد؟ بنابراين در همان لحظه چيزي از خودم ساختم و به او گفتم.
هنگامي كه به توصيه شخصي خود عمل مي‌كنيد، اشتباهاتي را مرتكب مي‌شويد كه متعلق به خود شما است. وقتي كه به توصيه شخص ديگري اتكا مي‌كنيد، هميشه اين گرايش وجود دارد كه او را براي مشكلات به وجود آمده، مقصر بدانيد. بدتر از آن ممكن است براي موفقيت‌هايي اعتبار كسب كنيد كه آن موفقيت‌ها به شما تعلق ندارد. براي اينكه هزينه‌هايتان را تقبل كنيد بايد اشتباهات مربوط به خود را انجام دهيد، آنها را براي خود بدانيد، مسووليت آنها را بپذيريد و از آنها درس بگيريد.
پيش از آنكه به كارگزار خود تلفن كنيد...
هنگامي كه سرمايه‌گذاري مناسبي را كه منطبق با معيارهاي شما است و قيمت مناسبي براي خريد دارد، پيدا كرديد، هنوز اقدامات ديگري وجود دارد كه توصيه مي‌كنم پيش از تماس با كارگزار خود به انجام آنها بپردازيد:
1. دليل خريد يك سرمايه‌گذاري و دليل پرداخت قيمتي را كه در نظر داريد، يادداشت كنيد.
به يك سرمايه‌گذاري كه دو سال پيش انجام داده‌ايد فكر كنيد. آيا دليل خريد آن را به ياد مي‌آوريد؟ دليل خوشحالي شما (در آن زمان) براي پرداخت آن قيمت چه بود؟ حتي اگر شما همچون وارن بافت، حافظه‌اي بسيار قوي داشته باشيد، در بهترين حالت حافظه شما احتمالا مبهم است.
با يادداشت كردن مطالب مي‌توانيد به آساني حافظه خود را تازه كنيد و بر پيشرفت سرمايه‌گذاري خود نظارت داشته باشيد و مهم‌تر از آن، هنگامي كه اين سرمايه‌گذاري با موفقيت پيش نمي‌رود، مي‌توانيد به عقب برگرديد و از اشتباهات احتمالي خود آگاه شويد.
2. يادداشت كنيد كه چه عاملي باعث فروش آن خواهد شد.
سرمايه‌گذار خبره پيش از آنكه سهامي را بخرد مي‌داند كه چه چيزي باعث فروش آن خواهد شد اين بخش يكي از بخش‌هاي جدايي‌ناپذير سيستم او مي‌باشد.
سرمايه‌گذار متوسط معمولا بر چيزي كه مي‌خرد متمركز مي‌شود. فروش غالبا فكري است كه در مراحل بعدي به ذهن او خطور مي‌كند. هنگامي كه ممكن است زمان فروش باشد، او اغلب نمي‌تواند دليل خريد آن سرمايه‌گذاري و يا انتظاري كه در مورد آينده آن داشته است را به خاطر آورد. به اين‌ترتيب تصميم فروش به ارزيابي مجدد و مشقت باري درباره تصميم خريد اوليه تبديل مي‌شود يا به آساني به عكس‌العملي احساسي بدل مي‌شود.
اگر نمي‌دانيد كه چه موقع يك سرمايه‌گذاري را خواهيد فروخت، اقدام به خريد آن نكنيد. يادداشت كردن معيارهاي از پيش تعيين شدة خروج در مورد هر سرمايه‌‌گذاري، نظم و‌ترتيبي به شما مي‌دهد كه اغلب سرمايه‌گذاران از آن بي‌بهره‌اند. پذيرش چنين روشي به تنهايي مي‌تواند نتايج سرمايه‌گذاري شما را متحول سازد. انجام اين كار همچنين به شما كمك مي‌كند تا بر پيشرفت سرمايه‌گذاري نظارت داشته باشيد، و زمان صحيح فروش، به طور چشمگيري آشكار خواهد شد.
3. آنچه را كه انتظار داريد در مورد سرمايه‌گذاري شما رخ دهد، يادداشت كنيد.
اين كار بايد ساده باشد. ممكن است انتظار داشته باشيد كه سهام يك شركت به رشد خود در بازار ادامه دهد. شايد پيش‌بيني كنيد كه شركت‌هاي حقوقي به اين سهام تمايل نشان دهند و باعث افزايش قيمت شوند. مي‌توانيد انتظار تصاحب آن را داشته باشيد. آنچه را كه انتظار داريد در صورت مهيا بودن شرايط رخ دهد، با دقت كامل يادداشت كنيد.
4. تمام چيزهاي ديگري كه ممكن است رخ دهد را يادداشت كنيد.
فضاي بسيار بيشتري را براي اين كار لازم داريد. حتي به فهرست كردن اين احتمالات نمي‌پردازم. به گفتن اين نكته بسنده مي‌كنم كه آنچه اغلب سرمايه‌گذاران را به اشتباه مي‌اندازد، اتفاقات غيرمنتظره است و اتفاقات غير منتظره در بازارها كاملا قابل انتظار هستند. بايد خود را آموزش دهيد تا براي بدترين وقايعي كه تصور مي‌كنيد، آمادگي داشته باشيد.
5. يادداشت كنيد كه در صورت رخ دادن يكي از اين وقايع ديگر به جاي آنچه كه انتظار داريد، چه اقدامي انجام خواهيد داد.
توصيه اين پير بازار را بخوانيد و عمل كنيد
مطلقا هيچ‌گونه كنترلي بر آنچه كه بازار انجام مي‌دهد، نداريد. آنچه مي‌توانيد كنترل كنيد، چگونگي واكنش خودتان است. همانطور كه ويليام اكهارت به خاطر مي‌آورد:
روزي يك معامله‌گر پير به من گفت: «به آنچه كه بازار انجام خواهد داد فكر نكن، تو مطلقا هيچ‌گونه كنترلي بر آن نداري. در مورد عكس‌العمل خود نسبت به وقوع آن فكر كن.»
در مورد هر يك از رويدادهايي كه تصور مي‌كنيد، چگونگي عكس‌العمل خود را در صورت وقوع آنها، يادداشت كنيد. اگر آن رويداد در مورد بازار رخ دهد، شما از قبل مي‌دانيد كه مي‌خواهيد چه اقدامي انجام دهيد. بافت اين را «قانون نوح: پيش‌بيني باران ارزش چنداني ندارد، اما ساختن كشتي ارزشمند است» مي‌نامد.
به هر حال اين كار تضمين نمي‌كند كه شما مي‌توانيد فورا «ماشه را بكشيد». روش قدرتمندي كه به شما در درك آن هدف كمك خواهد كرد، «تمرين ذهني» نام دارد. هر يك از رويدادها را تجسم كنيد. سپس خود را در آن قرار دهيد و خود را در حال انجام كاري كه به آن تمايل داريد، ببينيد، سپس صحنه را مجددا در مقابل چشمان خود بازسازي كنيد.
6. بر سرمايه‌گذاري‌هاي خود و عملكرد شخصي خود نظارت داشته باشيد.
گرچه پيش از خريد يك سهام نمي‌توانيد به خوبي بر آن نظارت داشته باشيد، اما ضروري است كه پيش از تماس گرفتن با كارگزار خود، روش‌هايي را براي انجام چنين نظارتي ايجاد كنيد.
فرآيند نظارت ضميمه روش جست‌وجوي شما است. اين فرآيند ادامه ارزيابي دقيق همان معيارهايي است كه باعث مي‌شود شما يك سرمايه‌گذاري را در جايگاه اول قرار دهيد.
دقيقا چطور اين كار را انجام مي‌دهيد؟ هر چند وقت يكبار؟ به چه اطلاعاتي نياز داريد و آن اطلاعات را از كجا به دست مي‌آوريد؟
با داشتن آمار مكتوب، متوجه مي‌شويد كه اين فرآيند نسبتا آسان‌ خواهد بود. هميشه مي‌توانيد بگوييد كه آيا يك سرمايه‌گذاري با معيارهايتان سازگار است يا خير، و همچنين حافظه خود را درباره اقداماتي كه ممكن است انجام آنها لازم شود آماده نگه مي‌داريد.
نكته بسيار مهم ديگر، اين است كه شما قادر خواهيد بود تا عملكرد و واكنش‌هاي خود در برابر خواسته‌ها و اهدافتان را مورد سنجش قرار دهيد.
سرمايه خود را در حوزه‌اي كه به آن اعتقاد داريد، قرار دهيد.
هنگامي كه براي اولين بار آزمايش سيستم خود را آغاز مي‌كنيد، با وجود اينكه ممكن است از كارآيي آن اطمينان داشته باشيد، اما نمي‌توانيد در مورد آن كاملا مطمئن باشيد. بنابراين در اين مرحله بهترين كار اين است كه ميزان سرمايه‌اي كه مي‌توانيد از دست بدهيد را تقبل كنيد.
همانطور كه هزينه‌هاي خود را پرداخت مي‌كنيد، روش‌هاي سرمايه‌گذار خبره را كسب مي‌كنيد و سيستم خود را مورد آزمايش قرار مي‌دهيد (و در صورت لزوم آن را اصلاح مي‌كنيد)، و نهايتا به مرحله مهارت ناخودآگاه دست مي‌يابيد.
منبع: www.bourse24.ir