مختصرترین تاریخچه مالیات در ایران*
مختصرترین تاریخچه مالیات در ایران*
بنابر سوابق،ایران از قدیمترین کشورهایی است که برای تأمین مخارج عمومی،دست به وصول مالیات زده است.به زعم برخی از تاریخ نویسان عمر تاریخ ما به بیش از پنجهزار سال میرسد و وصول مالیات به زمان سومریان برمیگردد.امّا برای اولین باز امور مالیات در زمان داریوش بزرگ هخامنشی تنظیم میشود و برای هر ساتراپ یا بخش امپراتوری میزان معینی تعیین میگردد.در حالی که قبل از آن به دریافت پیشکشها و هدایا اکتفا میشد.
در دوران باستان،نظام مالیاتی ایران جز در زمان هخامنشیان،که گمرک وجود نداشت و حقوق گمرکی دریافت نمیشد،از زمان سلوکیان به بعد نظام مالیاتی مختلط و شامل هر دو نوع مالیاتهای مستقیم و غیر مستقیم بود.مهمترین مالیاتهای مستقیم خراج؛یعنی مالیات اراضی و پس از آن مالیات سرانه بود.در این زمان هنوز هدایا گرفته میشد و علاوه بر آن مبالغی مالیات جنسی نیز دریافت میشد ولی مالیات غیر مستقیم منحصر به حقوق گمرکی بود.در زمان هخامنشیان مالیات توزیعی بود و مبلغ کل مالیات مملکتی بین نواحی مختلف کشور تقسیم میشد.در دورهء ساسانیان مالیات نرخی شد.و بر حسب مقاسمه وصول میشد و به نسبت خوبی و بدی محصول سهمی از حاصل اراضی دریافت میگردید.شاهان ساسانی غالبا میل داشتند نسبت به مردم با عدالت رفتار کنند.گفتهاند که انوشیروان در این خصوص بسیار سختگیر بود و در یک زمان هشتاد نفر مأمور وصول مالیات را که به رعیت تعدی کرده بودند یک جا نابود ساخت.
در صدر اسلام،نظام مختلط مالیاتی پدید آمد و از منابع متنوعتری مالیات گرفته شد و بر مالیاتهای عرفی سابق،تعداد مالیات جدید از قبیل مالیات مستغلات،مالیات ضرابخانه،مالیات کشتیرانی، باج ماهیگیری،مالیات معادن،و مالیات کسبه و (به تصویرصفحه مراجعه شود) شناخت پیشینه تاریخی پدیدهها یا مقولات،از لوازم بررسی کامل آنهاست.برای موضوع مالیات در ایران نیز به دست دادن سابقه تاریخی این امر ضرورت داشت.اما البته این کار مستلزم برخورداری از مجال و فرصتی بس بیشتر از آنچه ما داشتیم،و نیز همکاری صاحبنظران و وجود منابع و مآخذ کافی بود که دسترس نداشتن به هر یک از این عوامل،ما را از هدف خود دور میساخت.ناگزیر با تنگناها ساختیم و به خلاصه بسیار فشردهای که توسط یکی از همکاران این شماره،از قسمتی از منبع مورد استفاده اقتباس وتلخیص گردیده است،اکتفا کردیم.امید است این مقاله دست کم توجه صاحبنظران مقولهء مالیات را به ضرورت بررسی و تحقیق در مورد تاریخ مالیات جلب کند.
صنعتگران اضافه گشت و به علاوه شماری مالیاتهای شرعی مانند زکوة و خمس نیز بر آنها افزوده گردید. نرخ مالیات در این زمان جز در مورد زکوة تناسبی بود. امّا نرخ زکوة نرخ تصاعدی دارای حداقل بخشودگی یعنی حد نصاب برای شمول مالیات مالیات بوده است.علاوه بر عدالت مالیاتی،اجرای عدالت اجتماعی و تعدیل ثروت نیز مورد توجه مقننین اسلام بوده است.
دیروز کمیتها برام مهم بود! امروز شاید کیفیتها!