حسابداری ارشد دانشگاه اصفهان

    مفيد خواهد بود در شركت هايي سرمايه گذاري كنيم كه سودي با كارآيي بالاتر از رقبا به وجود مي آورند. بازده دارايي (ROE) به سرمايه گذارها كمك مي كند بين شركت هايي كه سود ايجاد مي كنند و شركت هايي كه سود خود را از ميان مي برند تمايز قايل شوند. از سوي ديگر بازده دارايي لزوما همه چيز را درباره يك شركت به ما نمي گويد در نتيجه بايد با دقت مورد استفاده قرار گيرد.
    
     ROE چيست؟
    
    بازده دارايي (return on equity) با اندازه گيري ميزان بازدهي كه يك شركت مي تواند از دارايي هاي خود (سرمايه گذاري سهام داران در سهام اش) ايجاد كند، معياري است از كارآيي توليد سود و بازده. در واقع ROE به سرمايه گذارها كمك مي كند بفهمند آيا يك شركت، ماشيني ناب و كاراست يا دچار ناكارآمدي شده است. شركت هايي كه قادرند از عمليات خود سود دريافت كنند نسبت به ديگر شركت ها از مزيت بزرگي كه همان پرداخت سود و ايجاد بازده براي سرمايه گذارهاست برخوردارند. اين رابطه بين سوددهي شركت و كسب بازده از سوي سرمايه گذارها باعث مي شود بازده دارايي معياري بسيار ارزشمند براي تحليل شركت ها باشد.
    
    سرمايه گذارها براي يافتن شركت ها با مزيت رقابتي مي توانند از متوسط هاي پنج ساله بازده دارايي شركت هاي فعال در همان صنعت استفاده كنند. براي مثال صنعت توليد رايانه شخصي را در نظر بگيريد: بين سال هاي 1998 و 2003، فروش مستقيم بسيار خوب و حاشيه سود عظيم شركت دل (Dell) به ايجاد بازده بالا و رشد قيمت سهام آن منجر شد. اين در حالي بود كه طي سال هاي ياد شده شركت هاي رقيب دل يعني هيولت پاكارد و گيت وي شاهد اين رشد و رونق نبودند. رقم هاي مربوط به ROE ، تفاوت اين شركت ها را به خوبي نشان مي دهد. طي دوره يادشده ROE پنج ساله شركت دل 46 درصد و رقم مربوط به شركت هيولت پاكارد 12 درصد بود. همچنين در آن دوره ROE شركت گيت وي، منهاي 5/2 درصد بود.
    
    محاسبه ROE
    
    نسبت ROE يك شركت، از تقسيم درآمد خالص آن بر ارزش دفتري شركت به دست مي آيد و ارزش دفتري حاصل تفريق كل دارايي ها از كل بدهي هاست. درآمد خالص را مي توان از صورت درآمد به دست آورد اما همچنين از جمع سود چهار فصل پيش نيز به دست مي آيد.
    
     ارزش دفتري نيز در ترازنامه درج مي شود. در حقيقت ارزش دفتري نشان دهنده دارايي هاي محسوسي است كه از سوي شركت به وجود آمده است. هم درآمد خالص و هم ارزش دفتري بايد مربوط به يك دوره زماني باشند.
    
     ROE را چطور بايد تفسير كرد؟
    
    بازده دارايي ها نشانه اي مفيد از موفقيت مالي است زيرا نشان مي دهد كه آيا شركت بدون تزريق سرمايه در حال افزايش سود خود است يا نه. رشد مداوم بازده دارايي نشانه اي است از اين كه مديريت پول بيش تري به سهام دار ها مي دهد. به زبان ساده، ROE نشان مي دهد مديريت چطور پول سرمايه گذاران را در امور تجاري و توليدي به كار انداخته است.
    
    اما واضح است كه يك شركت بدون افزايش نقدينگي خود نمي تواند بازده خود را سريع تر از ROE كنوني اش افزايش دهد. اين به آن معناست كه شركتي با ROE 15 درصد، بدون استقراض با فروش سهام بيش تر نمي تواند بازده خود را سريع تر از 15 درصد در سال افزايش دهد. اما استقراض يا فروش سهام بيش تر، هزينه هايي در بردارد. پرداخت سود براي وجه استقراض شده، درآمد را كاهش مي دهد و فروش تعداد بيش تري سهم به سبب بالا بردن تعداد كل سهم ها در دست سهام داران، سود هر سهم (EPS) را كاهش مي دهد.
    
     بنابراين ROE حد سرعت نرخ رشد شركت است به همين دليل مديران مالي از آن به عنوان معياري براي تعيين پتانسيل رشد يك شركت استفاده مي كنند. در واقع بسياري از كارشناسان هنگام ارزيابي گزينه هاي مختلف سرمايه گذاري، 15 درصد ROE را حداقل مقدار قابل قبول براي اين شاخص شركت معرفي مي كنند.
    
     ROE معياري كامل نيست
    
    باوجود فوايد و سودمندي محاسبه و دقت در بازده دارايي ذكر شده نقاط ضعفي نيز در آن وجود دارد. ROE نشانه اي مطلق از ارزشمند بودن يك سرمايه گذاري نيست. هر چه باشد، اين نسبت هنگامي كه مخرج كسر يعني ارزش دفتري به هر دليل پايين مي آيد، بزرگ مي شود.براي مثال اگر يك شركت به علت بالا بودن ارزش يك دارايي نسبت به ارزش آن در بازار، ارزش دفتري را شديدا كاهش دهد، كاهش درآمد يعني صورت كسر ROE تنها در سالي كه اين هزينه ها در نظر گرفته شده منظور مي شود.
    
     در نتيجه اين كاهش ارزش دفتري، باعث كاهش شديد مخرج كسر در سال هاي بعدي مي شود كه باعث خواهد شد بدون آن كه بهبودي در عمليات و كاركرد شركت حاصل شده باشد، ROE آن رشد كند. بازخريد سهام نيز تاثيري مشابه تاثير كاهش ارزش دفتري دارد و معمولا ارزش دفتري را بسيار بيش تر از بازده كاهش مي دهد. در نتيجه بازخريد سهام معمولا رشدي مصنوعي در ROE ايجاد مي كند.
    
    همچنين ROE بالا به شما نمي گويد كه آيا شركت بدهي اضافي و بالا دارد و از طريق استقراض نه انتشار سهام مشغول تامين مالي است.
    
     به ياد داشته باشيد كه ارزش دفتري دارايي ها منهاي بدهي هاست و بدهي ها شامل بدهي كوتاه مدت و بلندمدت است. بنابراين هر چه بدهي يك شركت بيش تر باشد دارايي آن كم تر است بنابراين ارزش دفتري كه مخرج كسر ROE است كوچك تر و نسبت ROE به طور مصنوعي بالا مي رود.
    
    فرض كنيد دو شركت دارايي مشابه يعني هزار دلار دارايي دارند و درآمد خالص آن ها نيز يكسان و 120 دلار است اما بدهي شان يكي نيست: شركت «الف» 500 دلار بدهي دارد در نتيجه ارزش دفتري آن 50001000 و مساوي 500 دلار است. شركت «ب» كه 200 دلار بدهي دارد، ارزش دفتري 800 دلار دارد. ROE شركت «الف» 24 درصد 5000/120) و ROE شركت «ب» كه بدهي پايين تري دارد 15 درصد است. چون بازده دارايي حاصل تقسيم سود خالص بر ارزش دفتري است در اين مثال شركت «الف» كه بدهي بالاتري دارد، داراي ROE بالاتري است.
    
    با آن كه شركت«الف»تعهدات مالي بالاتري به اعتباردهندگان خود دارد، در ظاهر امر سودده تر به نظر مي رسد بنابراين ROE بالاتر آن پوششي است براي مشكلات آتي آن. براي يافتن ديدگاهي روشن تر و دقيق تر از اين شركت. ترتيبي دهيد كه بازده سرمايه سرمايه گذاري شده شركت (ROIC) نيز محاسبه شود. اين معيار مشخص مي كند چه ميزان از بازده تحت تاثير بدهي هاي شركت ايجاد شده است.
    
    يكي ديگر از نقاط ضعف ROE حذف دارايي هاي غيرمحسوس از ارزش دفتري است. حسابداران كه معمولا جانب احتياط را مي گيرند، دارايي هاي غيرمحسوس نظير مارك تجاري و حقوق انحصاري را از فهرست دارايي هاي شركت حذف مي كنند. در نتيجه ارزش دفتري معمولا كم تر از ميزان واقعي اش تعيين مي شود و متعاقب آن نسبت ROE ممكن است گمراه كننده باشد.
    
    شركتي كه تنها دارايي اش مارك تجاري آن است مثالي است از وضعيتي كه در آن اين شيوه حسابداري يعني حذف دارايي هاي غيرمحسوس، باعث اشتباه در محاسبه ROE مي شود. در اين حالت، ROE شركت رقمي نجومي خواهد بود اما هيچ كمكي به درك كارآيي بازده شركت ياد شده نخواهد كرد.
    
    نتيجه گيري
    
    واقعيت اين است كه هيچ معياري به تنهايي ابزاري كامل براي بررسي شاخص هاي بنيادي يك شركت نيست. اما مقايسه متوسط پنج ساله ROE شركت هاي فعال در صنعتي واحد، شركت هاي داراي مزيت رقابتي را به ما معرفي مي كند. ROE ابزاري در دسترس براي شناسايي شركت هاي برتر است. ROE بالا مي تواند نشانه اي از پتانسيل ناشناخته رشد يك شركت باشد البته مادام كه بدانيد اعداد صورت و مخرج اين نسبت از كجا گرفته شده اند!

منبع : روزنامه سرمایه