حسابداری ارشد دانشگاه اصفهان

    منظور از معاملات بر خط (Online Trading)، دسترسي سريع، آسان و مطمئن سرمايه گذاران به سامانه معاملات بازارهاي اوراق بهادار همانند بورس اوراق بهادار تهران و فرابورس ايران (OTC) است.
    يعني ارتباط بر خط هميشه و در همه جا و حتي از طريق تلفن هاي همراه نيز وجود دارد. انتظار پشت خط تلفن هاي مشغول ديگر وجود ندارد. ضمنا امکان اشتباه کردن کم مي شود چون معامله بر خط از ارتباط شفاهي با کارگزار در محيطي که اغلب بسيار شلوغ است مبرا مي باشد. با بکارگيري اين فناوري، سرمايه گذار بدون مراجعه به کارگزاري و بانک، مي تواند سفارش هاي خريد و فروش اوراق بهادار و دريافت و پرداخت وجوه را به سرعت انجام دهد.
    اگر بخواهيم نگاهي دقيق به چرخه الکترونيک داده ها در فرآيند معاملات بر خط (Online) داشته باشيم، مي توان گفت در Online Trading تمام عملياتي که در روش سنتي و روش معاملات اينترنتي سهام به صورت دستي و دخالت نيروي انساني انجام مي شد، کاملامکانيزه شده و همه امور با استفاده از بسترهاي امن مخابراتي در کسري از ثانيه انجام مي شود.
    براي روشن شدن ابعاد اين فناوري بهتر است، ابتدا نگاه مختصري به نحوه تکامل فرآيند خريد و فروش اوراق بهادار داشته باشيم.
    
    
    روش هاي سنتي خريد و فروش
    در اين روش که تقريبا از زمان آغاز به کار بورس تهران مرسوم بوده است، سرمايه گذاران با مراجعه حضوري به شرکت هاي کارگزاري سفارش خريد يا فروش خود را با پر کردن فرم هاي مخصوصي به کارگزار اعلام مي کنند. البته پيش از اين مشتري بايد هزينه خريد سهام را با مراجعه حضوري به بانک، به حساب کارگزاري واريز نمايد و فيش واريزي را به رويت کارگزار برساند. همچنين امکان سفارش تلفني براي بعضي از مشتريان وجود دارد، اما با توجه به ريسک بالاي سفارش هاي تلفني، معمولااين امکان در اختيار همه مشتريان نخواهد بود.
    بر همين اساس تمام مراحل از جمله مراجعه براي ارائه سفارش خريد و فروش، مراجعه به بانک براي واريز وجه، ارائه فيش بانکي به کارگزار، استعلام کارگزار از بانک براي اطمينان از وصول وجه، دسته بندي و ارسال فيزيکي سفارش ها به سامانه معاملات و ارائه صورت حساب به مشتري به صورت کاملادستي و با صرف وقت زياد صورت مي گيرد.
    از آنجايي که زمان عامل تعيين کننده اي در بازار سرمايه است، بنابراين اکنون اين روش در شرکت هاي کارگزاري کمتر استفاده مي شود.
    بنابراين با توجه به توسعه کاربرد IT سعي شد تا آنجا که امکان دارد برخي از مراحل به صورت الکترونيکي انجام شود. به اين ترتيب در سال ۱۳۸۳ با هدف توسعه کاربرد فناوري اطلاعات و ارتباطات (ICT) در بازار سرمايه، معاملات اينترنتي به بازار سرمايه معرفي شد.
    
    
    معاملات اينترنتي
    در اين روش کافي است سرمايه گذار در قراردادي که با شرکت کارگزاري منعقد مي نمايد، کد کاربري و کلمه عبور دريافت کند. با اين ترتيب ديگر نيازي نيست که براي هر خريد يا فروش به شرکت کارگزاري مراجعه نمايد. درخصوص پرداخت و دريافت وجه نيز با به صحنه آمدن حساب هاي الکترونيک، اين کار هر چند با تاخير ولي به صورت غيرحضوري انجام مي شود.
    با روي کار آمدن معاملات اينترنتي، ميزان زمان صرف شده براي ارسال اطلاعات به سامانه معاملات به حدود ۲ تا ۳ دقيقه رسيد؛ يعني حداکثر ظرف ۳ دقيقه سفارش مشتري پس از انجام چند بررسي به دست معامله گري که در تالار بورسي يا تالارهاي اختصاصي شرکت هاي کارگزاري حضور دارد، مي رسد؛ ولي مساله اي که هنوز وجود دارد ورود اطلاعات دستي معامله گران است.
    در اين حالت با توجه به محدوديت در تعداد ايستگاه هاي معاملاتي، تعداد سفارش هايي که هر کارگزار قادر است به سامانه معاملات وارد نمايد، محدود مي شود. اين اشکال در مواقعي که تعداد سفارش ها افزايش مي يابد يکي از محدوديت هاي پيش روي بازار است.
    يکي ديگر از مشکلات اين است که در سامانه معاملات اينترنتي، اطلاعات سهامي که سرمايه گذار دريافت مي کند، نسبت به اطلاعاتي که در سامانه معاملات براي معامله گر شرکت کارگزاري نمايش داده مي شود، داراي تاخير جزئي مي باشد که اين تاخير در حدود چند ثانيه است.
    به طور خلاصه بايد گفت که با روي کار آمدن معاملات اينترنتي تغييرات گسترده اي در نوع خدمات رساني بازار سرمايه پيش آمد. با معرفي اين ابزار، شرکت هاي کارگزاري وب سايت هاي اطلاع رساني و کاربردي توليد کردند. هم اينک بيشتر خدمات خود را از اين طريق به مشتريان شان عرضه مي نمايند. امروزه بيشتر شرکت هاي کارگزاري داراي خدمات خريد و فروش اينترنتي هستند.
    
    
    نگاه تاريخي به آنلاين تريدينگ
    در سال ۱۹۹۵ ميلادي که براي اولين بار معاملات بر خط در ايالات متحده را ه اندازي شد، به تدريج و در ظرف فاصله کوتاهي کشورهاي پيشرو مانند بريتانيا، تايوان، کره جنوبي، چين، هنگ کنگ و ديگر کشورهاي توسعه يافته و در حال توسعه شروع به استفاده از اين فناوري نوين کردند.
    بدين ترتيب در اين بازار تبادل کليه سفارش ها به صورت الکترونيک شد. از سوي ديگر با استفاده از همين بستر الکترونيک، سرمايه گذاران مي توانند به صورت لحظه اي از وضعيت بازار مطلع شوند. اين تغييرات باعث شد بازارهاي سهام در خلال سال هاي ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۹، رشد ۷۰۰ درصدي را در تعداد معاملات تجربه کنند.
    براي تحقق اين موضوع در بازار سرمايه کشور، بايستي سازمان بورس و اوراق بهادار، پيش زمينه هايي از جمله در دسترس قرار دادن استانداردهاي ارتباط لحظه اي و پيش شرط هاي قانوني را در اختيار توليدکنندگان نرم افزار قرار مي داد.
    به همين منظور نشست هايي در سطح هيات مديره سازمان بورس و اوراق بهادار تشکيل شد و در فروردين ماه ۱۳۸۹ در حضور کليه توليدکنندگان نرم افزار، نقشه راه و چگونگي عرضه و وظايف بخش هاي گوناگون براي برآورده سازي الزامات و پيش شرط ها بررسي گرديد و نهايتا در تاريخ 26/03/1389 اولين نسخه کاربردي به بازار سرمايه ارائه شد.
    
    
    فرآيند انجام معامله Online
    ۱- سرمايه گذار با مراجعه به وب سايت کارگزاري قرارداد معاملات Online را دريافت مي کند.
    ۲- پس از امضاي قرارداد ياد شده نزد کارگزار، سرمايه گذار شماره حساب بانکي خود را به کارگزاري اعلام مي کند.
    3- سرمايه گذار با دريافت کد کاربري و کلمه عبور وارد سايت کارگزاري مي شود و قادر خواهد بود اطلاعات بازار را در ساعت معاملاتي به صورت لحظه اي مشاهده کند.
    او مي تواند تعدادي از سهام مورد نظر خود را در دسته هاي مختلف وارد کند و همزمان ميزان موجودي وي نزد کارگزار قابل مشاهده است.
    4- قابليت ارسال سفارش هاي خريد و فروش را دارا مي باشد.
    5- ساير اطلاعات تکميلي شامل صورت حساب (ليست خريد و فروش) مجموع سفارش هايي که طي روز ارسال کرده است، فرم تقاضاي وجه و نظاير آن در دسترس مشتري مي باشد.
    برخلاف روش هاي سنتي، تمام عمليات از جمله ارسال سفارش هاي خريد و فروش، دريافت صورت حساب، ارسال سفارش با تلفن همراه، ارسال سفارش با تلفن، ارتباط با بانک و ارتباط کارگزار با بورس همه به صورت لحظه اي است. يعني نه تنها عمليات خريد و فروش اوراق بهادار بلکه عمليات بانکي به صورت لحظه اي انجام مي شود. مثلابا ارسال سفارش مشتري از طريق رايانه يا تلفن همراه به سامانه کارگزاري به صورت لحظه اي بابانک مشتري ارتباط بر قرار مي شود و معادل وجه خريد، در حساب مشتري بلوکه مي شود و به محض خريد، وجه بلوکه شده به حساب کارگزار واريز مي شود.
    پس از اتمام مراحل فوق که در کسري از ثانيه انجام مي شود، سفارش به سامانه معاملات بورس تهران يا فرابورس ايران وارد مي شود و در نتيجه با همان سرعت به اطلاع مشتري مي رسد.
    همچنين با توجه به اينکه نرم افزار يادشده داراي قابليت امضاي ديجيتال است، مشترياني که تمايل داشته باشند، مي توانند براي امنيت بيشتر از کليد سخت افزاري استفاده کنند.
    
    
    مزاياي معاملات بر خط
    - سرمايه گذار مطمئن است که سفارش او دقيقا در زمان مورد نظر وارد سامانه معاملات مي شود.
    - نقل و انتقال وجوه بدون نياز به مراجعه به کارگزاري و بانک است و در کسري از ثانيه انجام مي شود.
    - سرمايه گذار مطمئن است اطلاعاتي که دريافت مي کند، لحظه اي است و هيچ تاخيري ندارد و افرادي زودتر از او به اين اطلاعات دسترسي ندارند و اين باعث بهبود فضاي رقابتي مي شود.
    - سرمايه گذاران مي توانند اطلاعات صورت حساب خود را در لحظه مشاهده کنند.
    - از آنجايي که مسووليت ارسال سفارش با خود مشتريان است، اختلافات احتمالي ميان کارگزار و مشتريان درخصوص زمان ورود سفارش حذف مي شود.
    - به سبب اينکه مشتريان سفارش ها را وارد مي کنند، اولاتعداد نقاط ورود سفارش به شدت نسبت به وضعيت فعلي (حدود 600 ايستگاه معاملاتي) افزايش مي يابد.
    - تصميم گيري خريدار و فروشنده متاثر از اطلاعات و تحليل خود آنها است، نه افراد معامله گر کارگزاري.
    - چون تمام امور الکترونيک است، مي توان سفارش هاي برنامه ريزي شده (خودکار) تعريف کرد که در آن صورت تعداد معاملات به شدت افزايش خواهد يافت.
    - به کارگيري ابزارهاي مديريت ريسک آسان تر خواهد شد.
    - چون تمام کنترل هاي لازم قبل از ارسال سفارش به سامانه معاملات انجام مي شود، ريسک انجام نشدن معامله در سامانه معاملات بورس تهران، بسيار کم است.
    - به سبب دسترسي بهتر مشتريان به سامانه معاملات، سرمايه گذاري تسهيل شده و به همين دليل فعالان جديد به بازار خواهند آمد و روز به روز توسعه بازار بهتر خواهد شد.
    - با کمرنگ شدن ورود اطلاعات دستي توسط معامله گران شرکت هاي کارگزاري، هزينه نيروي انساني کارگزاران، کم مي شود و کارگزاران مي توانند اين هزينه را صرف امور توسعه اي بازار کنند و خدمات بهتري به مشتريان عرضه کنند.