حسابداری ارشد دانشگاه اصفهان

1. رویکرد کلاسیک

1.1. مکتب قیاسی-دستوری:

آن دسته از تئوری­های حسابداری مطلوب هستند که موجب اندازه­گیری تغییرات در ارزش واقعی (ارزش اقتصادی) سرمایه شوند. سود واقعی مورد نظر این گروه سودی است که با استفاده از یک مبنای ارزیابی واحد (ارزش­های جاری) نیاز همه استفاده­کنندگان را تامین می­کند.

1.2. مکتب قیاسی-دستوری:

آن دسته از تئوری­های حسابداری مطلوب هستند که بتوانند نتایج واقعی فعالیت­های گذشته شرکت را گزارش کنند. از این دیدگاه بهای تمام شده تاریخی نسبت به ارزش­های جاری مرجح است زیرا بهای تمام شده تاریخی مربوط­تر و قابل­اتکا­تر است.

مربوط­بودن: توان اطلاعات برای اتخاذ تصمیمی متفاوت ،کمک به استفاده کنندگان در پیشبینی نتایج رویدادها و تایید یا تعدیل انتظارات پیشین، (FASB, SFAC 2).

قابل­اتکا بودن: کیفیت اطمینان­بخش مبنی بر این که اطلاعات به صورتی معقول، بدون تعصب و اشتباه است و در بیان آنچه ابراز می­نماید صداقت دارد (FASB, SFAC 2).

2. رویکرد سودمندی برای تصمیم­گیری

2.1. مکتب مدل­های تصمیم­گیری:

جهت ارزیابی تئوری­های مختلف حسابداری از استانداردهای دستوری شامل، مربوط­بودن، قابل اتکا بودن، پیش­بینی­پذیری، بموقع بودن، بی­طرفی، قابلیت تائید، عاری بودن از جانبداری، اهمیت، عینیت، مقایسه­پذیری، قابل فهم بودن، فزونی منافع بر مخارج، محافظه­کاری و ثبات رویه، استفاده می­شود.

پیش­بینی­پذیری: کیفیت اطلاعات که به استفاده­کنندگان کمک کند تا آن­ها احتمال پیش­بینی صحیح نتایج رویدادهای گذشته یا حال را افزایش دهند (FASB, SFAC 2).

بموقع بودن: پیش از آنکه اطلاعات توان اثرگذاری خود را بر تصمیمات از دست بدهند در دسترس تصمیم­گیرندگان قرار گیرند (FASB, SFAC 2).

بی­طرفی: فرد نسبت به نتیجه از پیش تعیین شده دارای تعصب نیست (FASB, SFAC 2).

قابلیت تائید: توانایی­هایی که در سایه توافق نظر (اجماع) افرادی به دست آید که مسئول اندازه­گیری هستند و حصول اطمینان از اینکه اطلاعات نشان دهنده چیزی هستند که مدعی ارائه آن هستند یا اینکه روش منتخب اندازه­گیری بدون اشتباه یا تعصب مورد استفاده قرار گرفته­است (FASB, SFAC 2).

عاری بودن از جانبداری: توان روش اندازه­گیری در ارائه شرحی دقیق از ویژگی موضوع یا رویداد (FASB, SFAC 2).

اهمیت: گنجاندن نوع اطلاعات یا اصلاح آن که احتمال دارد قضاوت شخص معقولی که به این گزارش اعتماد می­نماید تغییر کند یا این اطلاعات بتواند بر وی اثر بگذارد (FASB, SFAC 2).

عینیت: توانایی­هایی که در سایه توافق نظر (اجماع) افرادی به دست آید که مسئول اندازه­گیری هستند (FASB, SFAC 2).

مقایسه­پذیری: کیفیت اطلاعاتی که استفادکنندگان را قادر می­سازد وجوه تشابه یا تفاوت دو دسته از پدیده­های اقتصادی را شناسایی نماید (FASB, SFAC 2).

قابل فهم بودن: اطلاعات برای استفاده­کنندگانی که درک معقولی از فعالیت­های اقتصادی و تجاری دارند قابل فهم باشد (FASB, SFAC 2).

فزونی منافع بر مخارج: منافع حاصل از تهیه اطلاعات بیش از هزینه­های آن باشد. با توجه به هزینه­ها اطلاعات ارزنده باشد (FASB, SFAC 2).

محافظه­کاری: دارایی­ها یا درآمد بیش از حد واقع شناسایی نشده و بدهی­ها یا هزینه کمتر از حد واقعی شناسایی نشوند (FASB, SFAC 2).

ثبات رویه: کاربرد رویه­های همانند حسابداری به وسیله واحد تجاری در دوره­های متوالی و همچنین کاربرد رویه­ها و معیارهای سنجش مشابه برای اقلام ذیربط در صورت­های مالی و احد تجاری طی یک دوره مالی (FASB, SFAC 2).

2.2. مکتب تصمیم­گیرندگان

2.2.1. حسابداری رفتاری:

حسابداری رفتاری فاقد یک مبنای تئوریک مورد توافق همگانی جهت ارزیابی و انتخاب تئوری­های حسابداری است. به هر حال حسابداری رفتاری از معیارهایی مانند کفایت افشا، سودمندی داده­های صورت­های مالی و اهمیت استفاده می­کند.

2.2.2. تحقیقات در سطح بازار:

در تحقیقات در سطح بازار وجود محتوای اطلاعاتی در داده­های حسابداری به عنوان معیار ارزیابی تئوری­های مختلف حسابداری مطرح می­شود. در صورتی که بازار نسبت به اطلاعات حسابداری واکنش نشان دهد، می­توان نتیجه­گیری کرد که داده­های حسابداری دارای محتوای اطلاعاتی هستند.

3. رویکرد اقتصاد اطلاعات

3.1. اقتصاد اطلاعات (وضعیت فردی)

در وضعیت فردی رویکرد اقتصاد اطلاعات، تئوری­های حسابداری بر اساس بیشینه­سازی مطلوبیت مورد انتظار استفاده­کننده از اطلاعات حسابداری مورد ارزیابی قرار می­گیرند که این خود نیز از طریق بهبود کیفیت تصمیمات از طریق فراهم آوردن اطلاعات صورت می­گیرد.

3.2. اقتصاد اطلاعات (وضعیت گروهی)

در وضعیت گروهی رویکرد اقتصاد اطلاعات، تئوری­های حسابداری بر اساس هزینه و منفعت اطلاعات حسابداری در سطح جامعه (اقتصاد رفاه) مورد ارزیابی قرار می­گیرند. یعنی آن دسته از تئوری­های حسابداری مطلوب هستند که باعث تخصیص بهینه منابع در سطح جامعه به شکلی شوند که موجب افزایش رفاه جامعه گردند. در وضعیت گروهی نسبت به وضعیت فردی، آثار بیرونی تصمیمات (اثر تصمیمات یک فرد بر وضعیت سایر افراد) نیز در نظر گرفته می­شود.