صكوك اجاره، يكي از مناسبترين ابزارهاي تامين مالي
زينت مرادينيا*
صكوك به لحاظ لغوي اسم جمع «صك» و معادل واژه «چك» است و به طور كلي به تمام حوالجات و تعهدات اطلاق ميشود.
اما در دنياي مالي، به آندسته از گواهيهاي مالي دارايي محور كه درآمدي ثابت يا متغير داشته باشند صكوك گفته ميشود، اين اوراق قابليت خريد و فروش در يك بازار ثانويه را نيز دارند. اوراق صكوك اجاره به عنوان پركاربردترين نوع اوراق صكوك بهطور معمول در چهار حوزه مورد استفاده واقع ميشود:
• تامين دارايي
• تامين نقدينگي
• تامين سرمايه شركتهاي ليزينگ
• تبديل دارايي به اوراق بهادار
در مدل تامين نقدينگي بهوسيله صكوك اجاره، كه در حال حاضر اصليترين نوع اوراق اجاره مورد استفاده در ايران است، بنگاه اقتصادي (باني) كه شخصيت حقوقي سهامي يا تعاوني داشته يا نهادي عمومي و دولتي است، مالكيت دارايي خود را به يك شركت واسط، در ازاي دريافت وجوهي مشخص واگذار و سپس در قالب قرارداد «اجاره به شرط تمليك» يا «اختيار فروش» خريداري ميكند. شركت واسط نيز وجوه اوليه مورد نياز بنگاه اقتصادي را از طريق انتشار اوراق اجاره تامين و به صاحبان اوراق اجاره در موعدهاي تعيين شده اجاره بهاي دريافتي از مالك اصلي را پرداخت ميكند. به بيان ديگر نهاد يا شركت واسط وكيل سرمايهگذاران در فرآيند سرمايهگذاري و عمليات دريافت و پرداخت سود آن است.دورههاي پرداخت اجاره ميتواند در قالب ماهانه، فصلي و سالانه حتي در ابتدا يا انتهاي دوره اجاره نيز باشد. البته در نمونههاي انتشار يافته در ايران مواعد پرداخت اجارهبها بهصورت فصلي، لحاظ شده است.لازم به يادآوري است در روش تامين نقدينگي، كليه نقل و انتقالات انجام گرفته دارايي مورد نظر و درآمد حاصل از انتشار اوراق در قالب قراردادهاي صكوك، معاف از ماليات است. به علاوه امكان شناسي سود حاصل از فروش دارايي با امكان بهرهمندي از معافيت مالياتي نيز براي دارنده وجود خواهد داشت. قوانين و مقررات مربوطه: مهمترين مقررات مربوط به انتشار اوراق اجاره (صكوك) طبق دستورالعمل انتشار اوراق اجاره (مصوب 11/5/1389 شورايعالي بورس) به اختصار به شرح زير است:
• شرايط باني:
الف – شخص حقوقي غيردولتي:
- قالب حقوقي آن سهامي يا تعاوني باشد.
- مجموع جريان نقدي حاصل از عمليات آن در دو سال مالي اخير مثبت باشد.
- حداكثر نسبت مجموع بدهيها به داراييهاي آن 90 درصد باشد.
- اظهارنظر بازرس و حسابرس شركت در خصوص صورتهاي مالي دو دوره مالي اخير آن مردود يا عدم اظهارنظر نباشد.
ب- شخص حقوقي عمومي يا دولتي شامل:
- وزارتخانهها
- اشخاص حقوقي مشمول ماده 4 قانون محاسبات عمومي
تبصره: شركتها و موسسات دولتي كه شمول قوانين و مقررات عمومي به آنها مستلزم ذكر يا تصريح نام است، از جمله شركت ملي نفت ايران و شركتهاي تابعه و وابسته به وزارت نفت و شركتهاي تابعه آنها، سازمان گسترش و نوسازي صنايع ايران و شركتهاي تابعه آن، سازمان توسعه و نوسازي معادن و صنايع معدني ايران و شركتهاي تابعه آنها، مشمول شرايط بند الف اين ماده هستند.
ج- حسابرس باني در زمان ارائه طرح تامين مالي از طريق انتشار اوراق اجاره و آخرين سال مالي ماقبل آن بايد از ميان موسسات حسابرسي معتمد سازمان انتخاب شده باشد.
• شرايط دارايي:
الف – مشخصات عمومي
- به كارگيري آن در فعاليت باني، منجر به ايجاد جريانات نقدي شده يا از خروج وجوه نقد جلوگيري كند.
- هيچ گونه محدوديت يا منع قانوني، قراردادي يا قضايي براي انتقال دارايي، منافع و حقوق ناشي از آن وجود نداشته باشد.
- تصرف و اعمال حقوق مالكيت در آن براي نهاد واسط داراي هيچگونه محدوديتي نباشد.
- مالكيت آن به صورت مشاع نباشد.
- امكان واگذاري به غير را داشته باشد.
- تا زمان انتقال مالكيت دارايي به ناشر، دارايي از پوشش بيمهاي مناسب و كافي برخوردار باشد.
ب- انواع دارايي قابل قبول
- زمين
- ساختمان و تاسيسات
- ماشينآلات و تجهيزات
- وسايل حمل و نقل
مزايا و ويژگيهاي تامين مالي از طريق انتشار اوراق اجاره:
- سهولت و سرعت انتشار آن
- پايين بودن نرخ هزينه آن
- نبود محدوديت براي نحوه مصرف وجوه حاصل از انتشار
- برخورداري از بازار ثانويه مناسب
- طولاني بودن عمر اوراق يادشده (از يك سال تا پنج سال)
- پرداخت اصل بدهي در تاريخ سررسيد.
* كارگزار بورس اوراق بهادار
دنیای اقتصاد
دیروز کمیتها برام مهم بود! امروز شاید کیفیتها!