حسابداری ارشد دانشگاه اصفهان

اختیار معامله[1] یک قرارداد یا شرایط مندرج در یک قرارداد است که به یک شخص (دارنده اختیار معامله)[2] یک حق را می‌دهد، البته نه تعهد، تا یک معامله خاص را با طرف دیگر (منتشر کننده اختیار)[3] براساس شرایط خاص و تعیین شده انجام دهد. دارنده یک دارایی ممکن است به شخص دیگری یک اختیار معامله بفروشد تا وی این حق را داشته باشد که دارایی را در هر زمان در طی دوره سه ماهه آتی با قیمت خاصی بخرد. یک قرارداد اجاره ممکن است شامل این شرط باشد که به مستاجر این اختیار را بدهد که قرارداد را یک سال بیشتر تمدید کند. یک ورقه قرضه شرکتی ممکن است دارای شرط اختیار خریدی باشد که به منتشر کننده آن اجازه می‌دهد ورقه قرضه را از خریدار آن پس از 5 سال با یک قیمت مشخص خریداری کند. یک سفته‌باز ممکن است یک اختیار معامله را به منظور فروش 100 سهم با قیمت معین در هر زمانی طی 3 ماه آتی بخرد.

قراردادهای اختیار معامله یکی از انواع ابزارهای مشتقه هستند. اختیارهای معامله در بازارهای بورس یا فرابورس[4] معامله می‌شوند. این ابزارها مرتبط با دارایی‌های پایه متنوعی هستند. دارایی پایه بیشتر اختیارات معامله که در بازار بورس مورد معامله قرار می‌گیرند سهام یا قراردادهای آتی هستند. اختیارات معامله خرید و فروش شده در فرابورس دارای دارایی‌های پایه مختلفی هستند که شامل اوراق قرضه، ارز، کالاهای فیزیکی، قراردادهای تاخت[5]، یا سبدی از دارایی‌ها هستند.

تقریبا برای هر نوع قراردادی می‌توان اختیار را در نظر گرفت. در بالا مثالی از به‌کارگیری اختیار معامله در اجاره و اوراق قرضه بیان شد.

اختیار معامله اشکال مختلفی به خود می‌گیرد. دو نوع از شایع‌ترین این اختیارات به شرح زیر است:

• اختیار خرید[6]: برای دارنده خود حق خرید یک دارایی پایه را با قیمتی تعیین شده فراهم می‌کند.
• اختیار فروش[7]: برای دارنده خود اختیار فروش یک دارایی پایه با قیمتی معین را فراهم می‌کند.

قیمت تعیین شده[8] در اختیار معامله خرید (فروش)، قیمت توافقی است که در قرارداد ذکر شده و با آن، قیمت دارایی پایه در زمان سررسید اختیار و در صورت اعمال[9] آن، خرید (فروش) می‌شود. آخرین تاریخی را که در آن می‌توان اختیار را اعمال کرد، تاریخ سررسید[10] اختیار می‌نامند. اختیار معامله ممکن که به یکی از دو صورت زیر قابل اعمال باشند:

• با حق اعمال آمریکایی: در این حالت اختیار معامله می‌تواند در هر زمانی قبل از سررسید اعمال شود.
• با حق اعمال اروپایی: در این حالت اختیار معامله تنها در تاریخ سررسید قابل اعمال است.

منشا اسامی اروپایی و امریکایی در متن فوق نامعلوم است. و ارتباطی مناطق جغرافیایی ندارد.

نوع سوم اعمال اختیار که هر از گاهی در اختیار معامله فرابورس مورد استفاده قرار می‌گیرد اعمال برمودایی[11] است. اختیار معامله برمودایی را می‌توان در تعداد اندکی از زمان‌های قبل از سررسید اعمال کرد. این اسم از نام ناحیه‌ای بین امریکا و اروپا گرفته شده است.

به‌عنوان مثال، یک اختیار فروش از نوع اروپایی سه ماهه با قیمت 22.5 دلار را در نظر بگیرید که برروی 100000 بشکه نفت برنت بسته شده است. این نوع اختیار معامله ممکن است که در بازار فرابورس معامله شود. در این اختیار معامله داریم:

• دارایی پایه: نفت برنت
• حجم هر قرارداد: 100000 بشکه
• تاریخ سررسید: سه ماه
• قیمت اعمال: 22.5 دلار

این قرارداد به دارنده آن این حق را می‌دهد، البته نه تعهد، که 100000 بشکه نفت برنت را در طی سه ماه آینده را به قیمت هر بشکه 22.5 دلار به صادر کننده اختیار فروش، بفروشد.

اختیارات خرید و فروش را بعضی مواقع اختیارات وانیلی[12] می‌نامند تا آن‌ها را از ساختارهای نامتعارف[13] متمایز کنند.

[1] Option
[2] Option Holder
[3] Option Issuer or Option Writer
[4] Over the Counter (OTC)

[5] Swaps
[6] Call Options
[7] Put Options
[8] Strike Price
[9] Exercise
[10] Expiration Date
[11] Bermudan exercise
[12] Vanilla Options
[13] Exotic